مکان‏یابی واحدهای خدمات بیمارستانی

  • مکان‏یابی واحدهای خدمات بیمارستانی

فیض‏الهی و همکارانش در سال 1388 [6] به مطالعه مکان‏یابی واحدهای خدمات بیمارستانی پرداختند. مسأله چیدمان واحدها در محل‏های مختلف بیمارستان‏ها به منظور كاهش هزینه‏های ناشی از جابه‏جایی افراد، بیماران و تسهیلات موجب تلاش‏های بسیاری از سوی محققان برای ساخت مدل‏های بهینه‏سازی چیدمان واحدها با هدف كاهش هزینه‏ها شده است. این در حالی است كه عدم قطعیت موجود در دنیای پیرامون یا در نتایج حاصل از این تلاش‏ها دیده می‏شود و یا به علت اعمال این محدودیت، مدل‏های غیرخطی پیچیده‏ای شكل گرفته‏اند كه قابل اعمال به مسایل بهینه‏سازی می‏باشند. لذا هدف از این تحقیق ارایه طراحی مدل مكان‏یابی استوار در برابر داده‏های غیرقطعی است كه دارای كارآیی قابل قبولی باشد.

اين تحقيق به روش اكتشافي و بر پايه توسعه مدل‏هاي بهينه‏سازي رياضي تخصيص درجه دو ([1]QAP) بنا نهاده شده است. شاخص‎هاي مورد نظر در مدل‏سازي در برگيرنده جريان بين واحدهاي بيمارستاني، فواصل بين واحدها و وزن يا درجه اهميت هر يك از جريان‏ها است. هدف بهينه‏سازي كمينه كردن مجموع حاصل‏ضرب اين سه شاخص است كه در قالب يك مدل تخصيص درجه دو ارایه شده است. به طور كلي خصوصيات مدل QAP به گونه‏ای است که توانايي مواجه با فضاي غير قطعي را ندارد. لذا به منظور توسعه اين مدل در راستاي به كارگيري در مكان‏يابي واحدهاي بيمارستاني، از رويكرد بهينه‏سازي استوار بهره گرفته مي‏شود.

به منظور درك مسأله تخصیص درجه دو، یك بیمارستان كه دارای n واحد است، در نظر بگیرید كه برای آنها n محل از قبل پیش‏بینی شده است و می‏توان هر یك از واحد‏ها را به یكی از این مكان‏ها تخصیص داد و میزان جریان بین دو واحد j و i مقدار rij است. فاصله بین دو محل r و s برابر مقدار drs است. هدف این است كه یك مدل برای این مسأله ساخته شود به طوری كه كل حجم حمل و نقل بین واحدهای بیمارستانی كمینه شود.

توجه كنید كه معیار بهینه‏سازی با حاصل‏ضرب دو متغیر تصمیم مرتبط می‏باشد. بنابراین، دارای فرم كودراتیك یا درجه دو است. همچنین این نكته قابل توجه است كه محدودیت‏ها همان محدودیت‏های مسأله كلاسیك تخصیص (QAP) است. بنابراین، این مسأله را تخصیص درجه دو می‏نامند. QAP یك مدل كلاسیك در بهینه‏سازی گسسته است كه مدلی مناسب برای خیلی از مسایل دنیای واقعی است. از جمله كاربردهای آن در تعیین محل واحدهای مختلف در بیمارستان‏ها است.

  • مزایا

آنچه در مدل ارایه شده به عنوان نقاط قوت قابل بیان است، پشتوانه ریاضی قوی است. علاوه بر آن كه قابلیت توسعه با توجه به نیاز مدیران را دارد، توانایی بهره‏گیری از همه روش‏های حل مدل QAP را با اعمال كمترین تغییرات دارد. بدین ترتیب می‏توان این مدل را در زمان معقول حل و نتایج را مورد استفاده قرار داد. از طرف دیگر طراحی مدل به گونه‏ای صورت گرفته است، كه امكان اعمال نظرات مدیریت چه از نقطه نظر وزنی و چه از نقطه نظر ریسك‏پذیری وجود داشته باشد.

  • معایب

از جمله نقاط ضعف مدل ارایه شده، می‏توان به عدم توجه به تقاطع‏ها اشاره كرد، به طوری كه در قالب طراحی شده، تنها میزان جریان بین دو واحد در نظر گرفته شده است و میزان تراكم در تقاطع حاصل از دو جریان در نظر گرفته نشده است، كه خود نیازمند طراحی یك مدل جدید درجه چهار است. از طرف دیگر وجود محدودیت‏های خاص هر بیمارستان، كه قابل اعمال در مدل نیست، می‏تواند به عنوان نظر مدیریت به عنوان مكان ثابت برای واحد مدنظر در نظر گرفته شود. به عنوان مثال، واحد اورژانس یك بیمارستان بایستی نزدیك به درب بیمارستان باشد. لذا مدیریت می‏تواند با توجه به اهمیت این واحد، مكان آن را از قبل ثابت در نظر بگیرد و بدین ترتیب مدل ارایه شده، سایر واحدها را با توجه به مكان‏های قطعی شده و شاخص‎های معرفی شده بهینه می‏كند. لازم به ذكر است، در مثال فوق مدل، توانایی تشخیص «نزدیك به درب بودن واحد اورژانس» را ندارد لذا وجود نظر مدیریت شرط اصلی برای رسیدن به بهترین جواب ممكن است. همچنین برای حل مسأله مکان‏یابی واحدهای خدمات بیمارستانی با استفاده از روش بهينه‏سازي استوار برای مدل عدم قطعیت بودجه‏ای، باید تعدادی پیشنهاد موجود باشد تا بین آنها مقایسه صورت گرفته و بهترین حالت انتخاب شود.

  • برای ارایه پیشنهاد به یک فرد خبره نیاز است.
  • اگر فردی خبره تعدادی پیشنهاد برای مقایسه بدهد، لزوما این پیشنهادها بهترین پیشنهاد‏ها نخواهند بود.

 

  • مکان‏یابی محل دفن مواد زاید

معین‏الدینی و همکارانش در سال 1390 [10] به مکان‏یابی محل دفن مواد زاید جامد شهری با استفاده از رویکرد ترکیبی تحلیل سلسله مراتبی فازی (FAHP[2]) و تحلیل پوششی داده‏ها پرداختند. محل دفن مواد زاید می‏تواند بر روی محیط اطراف اثرات منفی و زیان‏بار زیادی در ابعاد سلامتی جامعه، اقتصادی و محیط زیستی داشته باشد. بنابراین ارزیابی گسترده‏ای برای استقرار محل دفن مورد نیاز است تا بهترین مکان دفن شناسایی شود. هدف از این پژوهش مکان‏یابی دفن مواد زاید جامد استان البرز است.

حوزه بررسی مرکز استان البرز با مساحت 2255 کیلومتر مربع و با جمعیت حدود 1732275 نفر، طبق سرشماری سال 1385 است. در مطالعات زیادی به کمیابی زمین برای توسعه آینده محل‏های دفن اشاره شده و بیان نموده اند که دفن پسماندها راه حل موقتی بوده و بایستی در آینده از راه‏کارهای متنوع مدیریت پسماند استفاده نمود. شعاع 40 کیلومتری از مرکز تولید مواد زاید جامد (مرکز استان) به عنوان منطقه مورد مطالعه انتخاب شد که مساحت آن برابر با 1361 کیلومتر مربع است.

هدف از این پژوهش مکان‏یابی محل دفن مواد جامد زاید مرکز استان البرز، با رویکرد ترکیبی تحلیل سلسله مراتبی فازی و تحلیل پوششی داده‏ها بود. در این راستا با استفاده از روش ترکیب خطی وزنی (WLC[3]) و تحلیل خوشه‏ای فضای پنج گزینه جهت تعیین جایگاه دفن که دارای حداقل مساحت 250 هکتار بودند، انتخاب شدند. در نتیجه از کل منطقه مورد مطالعه به مساحت 1261 کیلومتر مربع فقط معادل 5 درصد آن برای مکان دفن مناسب بود. از تکنیک سلسله مراتبی فازی جهت دست‏یابی به اوزان اولویت هر یک از مناطق نسبت به هر یک از معیارها استفاده شد و در پایان از تکنیک تحلیل پوششی داده‏ها جهت رتبه‏بندی نهایی گزینه‏های انتخابی استفاده شد. با استفاده از فرایند ترکیبی، گزینه 1 به عنوان ارجح‏ترین گزینه برای استقرار محل دفن شناسایی شد که گزینه 1، دارای 7 درصد از مساحت کل محل‏های مناسب برای استقرار محل دفن است. مقایسه نتایج رویکرد ترکیبی با زمانی که تنها از تکنیک سلسله مراتبی فازی استفاده شود، نتایج یکسانی را در بر داشت. استفاده از این روش برای مکان‏یابی محل دفن زباله در مناطق مشابه پیشنهاد می‏شود. همچنین از رویکرد و روش‏ به کار رفته می‏توان برای مکان‏یابی سایر تأسیسات مورد نظر برای توسعه نیز استفاده نمود.

  • مزایا

مزیت این رویکرد ترکیبی این است که مانع نقض رتبه‏های گزینه‏ها در زمانی که یک گزینه نامربوط حذف یا به آن اضافه شود، شده است.

  • معایب

برای حل مسأله مکان‏یابی محل دفن مواد زاید با استفاده از روش بهينه‏سازي استوار برای مدل عدم قطعیت بودجه‏ای، باید تعدادی پیشنهاد موجود باشد تا بین آنها مقایسه صورت گرفته و بهترین حالت انتخاب شود.

  • برای ارایه پیشنهاد به یک فرد خبره نیاز است.
  • اگر فردی خبره تعدادی پیشنهاد برای مقایسه بدهد، لزوما این پیشنهادها بهترین پیشنهاد‏ها نخواهند بود.

 

  • جمع‏بندی

در قسمت‏های گذشته تعدادی مقاله در زمینه مکان‏یابی پایانه‏های شبکه اتوبوس‏رانی، جایگاه‏های عرضه سوخت، مدارس، ایستگاه‏های آتش‏نشانی، محل‏های دفن زباله، ایستگاه راه‏آهن و واحدهای خدماتی بیمارستان مطالعه و بررسی شد. هر یک از این مقاله‏ها با استفاده از روش‏های مختلف مکان‏یابی تسهیلات را بر روی شهرهای مختلف اجرا نموده­اند که هر کدام از آنها معایب و مزایایی دارد. در جدول 2-6 ویژگی‏های مختلف مقاله‏های بررسی شده به طور خلاصه ذکر شده است.

  • خلاصه فصل

در این فصل به بررسی تعدادی از مقاله‏ها که در زمینه مکان‏یابی تسهیلات اشاره کرده‏اند پرداخته شد. همچنین روش‏های مورد استفاده در آنها به طور خلاصه معرفی گردید. مقاله‏هایی که در این فصل بررسی شد شامل مکان‏یابی پایانه‏های شبکه اتوبوس‏رانی درون شهری، جایگاه‏های عرضه سوخت، مدارس، ایستگاه‏های آتش‏نشانی، محل‏های دفن مواد زاید شهری، اضافه کردن ایستگاه راه‏آهن و واحدهای خدماتی بیمارستان هستند. این مقاله‏ها از روش‏های مختلفی استفاده کرده‏اند که این روش‏ها شامل الگوریتم ژنتیک، برنامه‏ریزی ریاضی، AHP، TOPSIS و SAW هستند. هر کدام از این مقاله‏ها روش‏های خود را بر روی شهرهایی چون تهران، مشهد، تبریز، البرز، قزوین و شادگان آزمایش نمودند.

مطلبی که در اکثر این مقاله‏های بررسی شده مشترک است، استفاده از روش‏های غیر هوشمند و نرم‏افزاری است. بنابراین در آن‏ها در حین زمان‏بری بالای اجرا، به طور حتم به بهترین پاسخ‏ها دست یافته نمی‏شود و اگر نیاز باشد بهترین پاسخ یافته شود باید همه فضای حالات جستجو گردد که این امر مستلزم زمان زیادی است.

[1] Quarantine Approved Premises

[2] Fuzzy Analytical Hierarchy Process

[3] Weighted Linear Combine